خانه / منابع / مقاله / روش تدریس فعال ۳

روش تدریس فعال ۳

آنچه در روش تدریس فعال قسمت اول و قسمت دوم گذشت:  تاریخچه روش‌های تدریس در آموزش جهان، مفهوم تدریس، رویکرد جدید در تدریس، راهبردهایی برای ارضای نیازهای یادگیری فراگیران، پرورش یادگیری در دانش آموزان، ارزیابی فضای کلاس، استاد یک سازمان‌دهنده در عرصه‌ی تعلیم، ویژگی‌های یک روش تدریس خوب، تاکید بر استفاده از روش‌های فعال آموزشی. در قسمت دوم اشاره‌ای اجمالی به مهم‌ترین روش‌های فعال تدریس شد. در این یادداشت هر کدام از این روش‌ها را به تفصیل بررسی خواهیم کرد.

از مهمترین روش‌های فعال تدریس که در آموزش دروس می‌توان از آنها استفاده کرد به موارد زیر اشاره می‌شود:

  • روش حل مسئله
  • روش بحث گروهی
  • روش پرسش و پاسخ
  • روش بارش مغزی (ذهن انگیزی)
  • روش همیاری از طریق تدریس اعضای تیم
  • روش همیاری از طریق طرح کارایی تیم

۱. روش حل مسئله

در این روش با ارائه‌ی سؤالاتی از طرف استاد، یادگیرندگان در موقعیتی مسئله‌دار قرار می‌گیرند. حل مسئله را می‌توان به صورت فرآیندی در نظر گرفت که به وسیله‌ی آن یادگیرنده ترکیبی از قواعد پیشتر آموخته شده را کشف می‌کند و می‌تواند برای رسیدن به راه حلی برای یک موقعیت جدید از آنها بهره گیرد و در طی این فرایند به یادگیری جدید نایل شود. این موضوع تازه آموخته شده، یک قاعده با قانون رده‌ی بالاتر است که یادگیرنده را قادر می‌سازد سایر مسائل از این نوع را حل کند.

مراحل تدریس به روش حل مساله

  • ارائه و بیان مساله
  • ارائه‌ی فرضیه
  • تقسیم دانش آموزان به گروه‌های چند نفره یا به صورت انفرادی و بررسی راه‌حل‌های موجود. ارائه‌ی گزارش هر گروه در مورد راه حل پیشنهادی.
  • با توجه به مباحث مطرح شده توسط گروه‌ها، تایید و تعمیم فرضیات تایید شده به موارد مشابه.

۲. روش بحث گروهی

روش بحث گروهی، گفت و گویی سنجیده و منظم درباره‌ی موضوعی خاص و مورد علاقه‌ی مشترک شرکت کنندگان در بحث است. در این روش، دانش آموزان با شرکت فعال در فعالیت‌های کلامی ابعاد مختلف یک مسئله را مورد بحث قرار می‌دهند و در پایان نسبت به آن شناخت عمیق‌تری به دست می‌آورند.

در روش بحث گروهی، دانش آموزان درک می‌کنند که دیگران نیز نظریاتی دارند و باید به نظریات آنان احترام گذاشت. استدلال کردن و گوش دادن به حرف‌های دیگران را می‌آموزند و دارای روحیه‌ی تحملِ آراء می‌گردند.

همچنین از طریق بحث گروهی، روابط گروهی را تمرین می‌کنند. در این روش، وظیفه‌ی اصلی استاد تحلیل و ارزش‌یابی جریان بحث، منطق، سازمان و صحت مطالب گفته شده است. البته او می‌تواند نقش هدایت کننده‌ی بحث را داشته باشد و هر جا که بحث به بن بست برسد یا از مسیر اصلی خارج شود، آن را به مسیر اصلی هدایت کند. همچنین باید مراقب باشد که افراد بخصوصی، بحث را به خود اختصاص ندهند.

مراحل تدریس روش بحث گروهی

* انتخاب موضوع مورد بحث.

* بیان هدف‌های آموزشی بحث.

* ابراز نظر همه‌ی اعضاء درباره‌ی موضوع مورد بحث.

* انتخاب دو نمونه پاسخ که یکی به پاسخ مساله‌ی مورد بحث نزدیک‌تر و دیگری دورتر است با ذکر دلیل مطرح کننده.

* هدایت جریان بحث به سوی پاسخ مناسب و نتیجه‌گیری از بحث.

* نظرخواهی از دانش آموزان درباره‌ی پاسخی که به نظر مناسب است و انجام بحث و گفت و گو در این زمینه.

* ارزش‌یابی فعالیت‌های دانش آموزان شرکت کننده در بحث.

۳. روش پرسش و پاسخ

پرسش و پاسخ روشی است که استاد به وسیله‌ی آن شاگرد را به تفکر درباره‌ی مفهومی جدید یا بیان مطلبی از معلوم به مجهول تشویق می‌کند و با طرح سؤال‌های برنامه‌ریزی شده شاگرد را در کشف مفاهیم جدید هدایت می‌کند.

سؤالات باید با توجه به زمینه‌های علمی شاگردان طرح گردد و به گونه‌ای مطرح شوند که توجه شاگردان را بر انگیزاند و ذهن آنان را به حرکت در آورد.

مراحل تدریس روش پرسش و پاسخ

  • انتخاب عنوان توسط استاد: طرح سؤال یا مسئله از ساده به مشکل.
  • ارائه پاسخ از سوی دانش آموزان: دادن فرصت به دانش آموزان تا درباره‌ی موضوع فکر کرده و اطلاعات را جمع آوری و به بحث و گفت و گو بپردازند.
  • نتیجه گیری: در این مرحله نکات مهم سؤالات دوباره مورد مرور قرار می‌گیرد و در تابلو یاداشت می‌شود. دانش آموزان باید تشویق شوند تا نتیجه گیری را خود انجام دهند.

۴. روش بارش فکری (ذهن انگیزی)

در این روش دانش آموزان با آزادی تمام کلیه‌ی مطالبی را که در مورد موضوع به ذهنشان می‌رسد، فوراً بیان می‌کنند و به‌طور ناخودآگاه و فوری از یافته‌ها و دانسته‌های قبلی خود استفاده می‌کنند و آنها را به کلاس ارائه می‌دهند. در این روش به تدریج دانش آموزان مجموعه جملات و کلماتی را بیان می‌کنند که تمامی آنها در کنار یکدیگر می‌تواند بخش عمده‌ای از مطالب مرتبط با سر فصل مربوطه را ارائه دهد.

مراحل تدریس روش بارش مغزی

  • ارائه یک عنوان (موضوع) از سوی استاد به دانش آموزان
  • بیان فوری مطالب، کلمات و جملاتی در مورد عنوان از طرف دانش آموزان
  • نوشتن مطالب دانش آموزان بر روی تخته سیاه توسط استاد
  • جمع بندی مطالب
  • نتیجه گیری

۵. روش تقسیم موضوع به بخش‌های مختلف (همیاری)

در این روش کلیه‌ی دانش آموزان به جای استاد در تدریس درس شرکت